Sáp nhập trường học không chỉ là sự thay đổi về tên gọi, cơ cấu tổ chức hay số lượng đầu mối. Đằng sau mỗi ngôi trường mới là sự hội tụ của những đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên đã gắn bó với các mái trường khác nhau. Làm thế nào để những con người ấy nhanh chóng trở thành một tập thể thống nhất, phát huy được kinh nghiệm, năng lực và thế mạnh của từng cá nhân là một trong những yếu tố quyết định thành công của quá trình sắp xếp giáo dục ở Nam Thanh Miện.

Từ những tập thể riêng đến một đội ngũ chung

Trước khi sắp xếp, các trường học trên địa bàn xã Nam Thanh Miện đã có quá trình hình thành và phát triển với những truyền thống, phong cách quản lý, môi trường làm việc và đội ngũ riêng. Mỗi trường có những giáo viên giàu kinh nghiệm, những cán bộ tâm huyết, những phương pháp tổ chức hoạt động giáo dục phù hợp với học sinh của mình. Quá trình sáp nhập vì thế không đơn thuần là đưa các trường về chung một tên gọi, mà còn là quá trình kết nối những con người, những kinh nghiệm và những giá trị đã được tích lũy qua nhiều năm. Từ 12 trường cũ, hệ thống giáo dục Nam Thanh Miện hiện được tổ chức thành 6 trường mới, gồm 2 trường mầm non, 2 trường tiểu học và 2 trường THCS. Đi cùng với sự thay đổi đó là yêu cầu xây dựng những tập thể sư phạm mới – nơi giáo viên từ các cơ sở trước đây cùng làm việc, cùng thực hiện một kế hoạch giáo dục và cùng hướng tới mục tiêu chung. Đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội. Thách thức nằm ở việc mỗi tập thể đã quen với cách làm của mình. Cơ hội lại nằm ở chỗ, khi nhiều đội ngũ cùng hội tụ, nhà trường có thể chia sẻ kinh nghiệm, bổ sung thế mạnh và tạo ra sức mạnh tổng hợp lớn hơn.

Vai trò của những “thuyền trưởng” ở các trường mới

Sau sắp xếp, 6 trường mới trên địa bàn xã Nam Thanh Miện đã được kiện toàn đội ngũ cán bộ quản lý. Với các trường mới, đội ngũ cán bộ quản lý giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong giai đoạn đầu. Không chỉ điều hành công việc thường xuyên, Ban Giám hiệu phải từng bước xây dựng một phương thức quản lý chung, một môi trường làm việc chung và một văn hóa nhà trường chung. Sự công bằng, minh bạch trong phân công nhiệm vụ; khả năng lắng nghe giáo viên; tôn trọng những kinh nghiệm đã có; đồng thời mạnh dạn đổi mới những cách làm chưa phù hợp sẽ là những yếu tố quan trọng để tạo sự đồng thuận trong tập thể.

Không để khoảng cách địa lý trở thành khoảng cách trong chuyên môn

Một đặc điểm của mô hình mới tại Nam Thanh Miện là nhiều trường được tổ chức gồm trường chính, phân hiệu và điểm trường. Điều này đặt ra yêu cầu cao hơn đối với công tác quản lý đội ngũ. Giáo viên ở trường chính, phân hiệu hay điểm trường đều cần được tiếp cận thống nhất với các kế hoạch chuyên môn, chương trình bồi dưỡng, sinh hoạt tổ chuyên môn và các hoạt động giáo dục của nhà trường. Nếu quản lý tốt, mô hình nhiều cơ sở không nhất thiết tạo ra khoảng cách giữa các đội ngũ. Ngược lại, đây có thể trở thành điều kiện để các giáo viên chia sẻ kinh nghiệm và hỗ trợ lẫn nhau. Một giáo viên có thế mạnh về ứng dụng công nghệ thông tin có thể hỗ trợ đồng nghiệp. Giáo viên giàu kinh nghiệm có thể chia sẻ phương pháp xử lý tình huống sư phạm. Những giáo viên trẻ có thể mang đến cách tiếp cận mới, năng động hơn trong tổ chức các hoạt động học tập. Khi những thế mạnh ấy được kết nối, giá trị của việc sắp xếp không chỉ nằm ở việc giảm đầu mối quản lý mà còn nằm ở chất lượng của đội ngũ sau khi hợp nhất.

“Sáp nhập” không có nghĩa là xóa đi bản sắc

Một trong những vấn đề quan trọng trong xây dựng tập thể mới là làm sao để các trường cũ không cảm thấy những giá trị của mình bị mất đi. Mỗi trường đều có những truyền thống riêng. Có những giáo viên đã dành hàng chục năm công tác tại một mái trường; có những thành tích, phong trào và kỷ niệm gắn bó với nhiều thế hệ học sinh. Vì vậy, xây dựng văn hóa của trường mới không nên bắt đầu bằng việc phủ nhận những gì đã có. Ngược lại, cần kế thừa những giá trị tốt đẹp của các trường cũ để hình thành bản sắc chung của trường mới. Một ngôi trường mới mang tên Nam Thanh Miện có thể mang trong mình truyền thống của Chi Lăng Bắc, Chi Lăng Nam, Thanh Giang hay Hồng Phong. Những giá trị ấy không mất đi sau sáp nhập. Chúng được tiếp tục trong một không gian rộng hơn và trong một tập thể lớn hơn.

Giáo viên là trung tâm của quá trình thay đổi

Dù mô hình tổ chức có thay đổi như thế nào, người trực tiếp quyết định chất lượng giáo dục vẫn là đội ngũ nhà giáo. Trong giai đoạn đầu sau sáp nhập, giáo viên có thể phải thích nghi với nhiều thay đổi: môi trường làm việc, đồng nghiệp, tổ chuyên môn, phương thức quản lý, kế hoạch giáo dục và cách phối hợp công việc. Do đó, bên cạnh yêu cầu hoàn thành nhiệm vụ chuyên môn, cần tạo điều kiện để giáo viên ổn định tâm lý, nhanh chóng hòa nhập và phát huy năng lực cá nhân. Một tập thể mạnh không nhất thiết là tập thể có tất cả mọi người giống nhau. Đó phải là tập thể biết phát huy sự khác biệt và biến sự khác biệt thành sức mạnh chung. Giáo viên lâu năm có kinh nghiệm. Giáo viên trẻ có sức sáng tạo. Người giỏi công nghệ có thể hỗ trợ chuyển đổi số. Người có năng khiếu tổ chức hoạt động có thể dẫn dắt phong trào. Người có chuyên môn sâu có thể trở thành hạt nhân trong các tổ chuyên môn. Nếu mỗi người được đặt đúng vị trí và được tạo điều kiện phát huy sở trường, một cộng một sẽ không chỉ bằng hai, mà có thể tạo ra một sức mạnh lớn hơn nhiều lần.

Tăng cường sinh hoạt chuyên môn, chia sẻ và hỗ trợ lẫn nhau

Để các đội ngũ nhanh chóng hòa nhập, một trong những giải pháp quan trọng là đổi mới sinh hoạt chuyên môn. Thay vì chỉ tập trung vào những cuộc họp hành chính, các tổ chuyên môn cần trở thành không gian để giáo viên trao đổi thực chất về chuyên môn, phương pháp giảng dạy và những vấn đề phát sinh từ thực tế lớp học. Có thể tổ chức các chuyên đề liên trường, dự giờ, thao giảng, chia sẻ kinh nghiệm, xây dựng kho học liệu dùng chung và các nhóm trao đổi chuyên môn. Đặc biệt, với những trường có nhiều cơ sở, việc ứng dụng công nghệ thông tin sẽ giúp giảm khoảng cách giữa giáo viên ở các địa điểm khác nhau. Mục tiêu cuối cùng là hình thành một môi trường mà ở đó giáo viên không chỉ làm việc cùng nhau, mà còn học hỏi được từ nhau. Công bằng trong phân công – nền tảng của sự đồng thuận. Sau sáp nhập, một vấn đề rất quan trọng đối với cán bộ, giáo viên là việc phân công nhiệm vụ. Phân công chuyên môn, bố trí vị trí công tác, tổ chức các hoạt động và giao nhiệm vụ quản lý cần được thực hiện trên cơ sở phù hợp với vị trí việc làm, năng lực, chuyên môn và điều kiện thực tế. Cùng với đó, việc công khai, minh bạch trong những vấn đề thuộc thẩm quyền của nhà trường sẽ góp phần tạo niềm tin trong đội ngũ. Khi giáo viên cảm thấy mình được tôn trọng, được lắng nghe và được đánh giá công bằng, sự thay đổi sẽ dễ dàng nhận được sự đồng thuận hơn. Đây cũng là điều kiện để những trường mới nhanh chóng hình thành một tập thể có kỷ cương nhưng không cứng nhắc, đoàn kết nhưng không cào bằng, thống nhất nhưng vẫn khuyến khích sáng tạo.

Đích đến cuối cùng vẫn là học sinh

Mọi thay đổi về tổ chức cuối cùng đều phải hướng tới người học. Một bộ máy quản lý tinh gọn hơn nhưng nếu giáo viên không phát huy được năng lực thì hiệu quả sẽ không đạt được như kỳ vọng. Ngược lại, nếu sau sắp xếp, đội ngũ giáo viên có thêm điều kiện chia sẻ kinh nghiệm, được phân công phù hợp, được hỗ trợ chuyên môn và làm việc trong một môi trường đoàn kết, chất lượng giáo dục sẽ có thêm nền tảng để phát triển. Đó cũng là lý do việc xây dựng đội ngũ cần được xem là một nhiệm vụ trọng tâm trong giai đoạn sau sáp nhập trường học.

Từ “hợp nhất” đến “đồng lòng”

Sáp nhập có thể tạo ra một trường mới trên giấy tờ chỉ sau một quyết định hành chính. Nhưng để tạo ra một tập thể mới thực sự, cần thời gian, sự chia sẻ và quan trọng nhất là sự đồng lòng của đội ngũ. Tại Nam Thanh Miện, 6 trường mới không chỉ kế thừa cơ sở vật chất và truyền thống của 12 trường trước đây, mà còn đang đứng trước cơ hội quy tụ những giáo viên có kinh nghiệm, tâm huyết và năng lực khác nhau về cùng một mái trường. Nếu biết phát huy thế mạnh của từng cá nhân, xây dựng môi trường làm việc dân chủ, công bằng; tăng cường chia sẻ chuyên môn và giữ gìn những giá trị tốt đẹp của các trường cũ, quá trình sắp xếp sẽ không chỉ tạo ra 6 đầu mối quản lý mới, mà còn có thể tạo ra 6 tập thể sư phạm mạnh hơn, gắn kết hơn và chuyên nghiệp hơn. Bởi suy cho cùng, trường học mạnh không chỉ bởi cơ sở vật chất hay quy mô, mà trước hết được tạo nên bởi những người thầy, người cô tận tâm với nghề. Và trong hành trình xây dựng diện mạo mới của giáo dục Nam Thanh Miện, phát huy sức mạnh đội ngũ nhà giáo chính là một trong những chìa khóa quan trọng để biến chủ trương sắp xếp thành những kết quả cụ thể trong từng lớp học, từng học sinh và từng mái trường.