Trong tiến trình đổi mới tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, sắp xếp đơn vị sự nghiệp công lập là một chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước, nhằm xây dựng bộ máy tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả; đồng thời sử dụng tốt hơn các nguồn lực công, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới. Đối với lĩnh vực giáo dục, chủ trương này càng có ý nghĩa đặc biệt, bởi mỗi quyết định về tổ chức mạng lưới trường học đều tác động trực tiếp đến học sinh, đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý, phụ huynh và cộng đồng dân cư.

Tại xã Nam Thanh Miện, việc triển khai phương án sắp xếp, sáp nhập các cơ sở giáo dục công lập đang được thực hiện với cách tiếp cận đáng chú ý: không coi sáp nhập đơn thuần là giảm số lượng trường, mà là cơ hội để tái cấu trúc mạng lưới giáo dục, tập trung nguồn lực, nâng cao năng lực quản trị và tạo nền tảng cho chất lượng giáo dục phát triển bền vững.

Đây là một bước đi cần thiết trong quá trình tổ chức lại các thiết chế công lập phù hợp với mô hình chính quyền địa phương mới, quy mô dân số, sự phân bố dân cư và yêu cầu thực tiễn của địa phương.

Từ 12 đầu mối đến 6 trường: không chỉ là một phép tính cơ học

Theo phương án được triển khai, xã Nam Thanh Miện hiện có 12 cơ sở giáo dục công lập, gồm 4 trường mầm non, 4 trường tiểu học và 4 trường THCS, với tổng số 27 cán bộ quản lý. Sau sắp xếp, toàn xã còn 6 trường, giảm 50% số đầu mối. Nhìn trên phương diện con số, đây là sự thay đổi rất lớn. Nhưng nếu chỉ nhìn vào việc “giảm từ 12 xuống 6 trường” thì chưa thể thấy hết ý nghĩa của chủ trương này. Điều quan trọng hơn nằm ở phía sau con số ấy: 12 đầu mối được tổ chức lại thành một mạng lưới giáo dục thống nhất hơn, có sự liên kết về quản trị, sử dụng nguồn lực và tổ chức hoạt động chuyên môn.

Ở cấp mầm non, Trường Mầm non Nam Thanh Miện 1 được hình thành trên cơ sở sáp nhập Trường Mầm non Chi Lăng Bắc và Trường Mầm non Chi Lăng Nam; Trường Mầm non Nam Thanh Miện 2 được hình thành từ Trường Mầm non Hồng Phong và Trường Mầm non Thanh Giang.

Ở cấp tiểu học, Trường Tiểu học Nam Thanh Miện 1 được thành lập trên cơ sở sáp nhập Trường Tiểu học Chi Lăng Bắc và Chi Lăng Nam; Trường Tiểu học Nam Thanh Miện 2 trên cơ sở sáp nhập Trường Tiểu học Hồng Phong và Thanh Giang.

Tương tự, ở cấp THCS, Trường THCS Nam Thanh Miện 1 được hình thành từ Trường THCS Chi Lăng Bắc và Chi Lăng Nam; Trường THCS Nam Thanh Miện 2 từ Trường THCS Hồng Phong và Thanh Giang.

Cách tổ chức này cho thấy một tư duy xuyên suốt: sắp xếp theo cấp học, theo địa bàn gần nhau, bảo đảm tính kế thừa và tạo điều kiện để hình thành những đơn vị trường học có quy mô phù hợp hơn. Vì vậy, cần nhìn nhận đúng bản chất của việc sáp nhập: đây không phải là “xóa trường”, càng không phải là thu hẹp cơ hội học tập của học sinh. Đó là quá trình tổ chức lại chủ thể quản lý để vận hành hiệu quả hơn một mạng lưới trường học hiện có.

Mục tiêu cuối cùng không phải là giảm trường, mà là tốt hơn cho học sinh

Trong mọi cuộc cải cách giáo dục, câu hỏi quan trọng nhất phải là: học sinh được hưởng lợi gì? Nếu sáp nhập chỉ để giảm đầu mối, giảm biên chế, giảm chi phí mà không tạo ra sự chuyển biến về chất lượng giáo dục thì việc sắp xếp sẽ không đạt được mục tiêu cuối cùng. Ngược lại, nếu tổ chức lại trường học giúp tập trung đội ngũ, cơ sở vật chất, thiết bị dạy học, nguồn lực đầu tư; tăng cường quản trị; nâng cao chất lượng chuyên môn; tạo điều kiện để giáo viên chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ lẫn nhau thì khi đó, việc sắp xếp mới thực sự có ý nghĩa. Đây chính là điểm cần nhấn mạnh trong phương án của xã Nam Thanh Miện: lấy người học làm trung tâm. Theo đó, cơ bản giữ nguyên các phân hiệu, điểm trường hiện có; học sinh đang học ở đâu vẫn học ở đó. Đây là nguyên tắc có ý nghĩa rất thiết thực. Bởi giáo dục không chỉ là câu chuyện của những con số về trường, lớp hay biên chế. Đằng sau mỗi điểm trường là hàng chục, hàng trăm gia đình; đằng sau mỗi lớp học là những học sinh với điều kiện, hoàn cảnh khác nhau. Nếu sau sáp nhập, học sinh phải đi học xa hơn, phụ huynh phải tăng chi phí đưa đón, trẻ nhỏ phải thay đổi môi trường học tập một cách đột ngột thì mục tiêu cải cách sẽ khó đạt được sự đồng thuận. Việc cơ bản giữ nguyên các phân hiệu, điểm trường vì thế chính là giải pháp để “sắp xếp bộ máy nhưng không xáo trộn việc học”. Đó cũng là cách bảo đảm rằng cải cách tổ chức không trở thành rào cản đối với quyền tiếp cận giáo dục của trẻ em.

Một bộ máy quản trị thống nhất sẽ tạo thêm dư địa cho chất lượng

Một trong những lợi ích quan trọng của việc sáp nhập là nâng cao hiệu quả quản trị. Khi có quá nhiều đầu mối trong cùng một địa bàn, nguồn lực quản lý có thể bị phân tán. Mỗi trường có một bộ máy quản lý, hệ thống hồ sơ, quy trình điều hành, kế hoạch, các bộ phận hỗ trợ… Trong khi đó, quy mô học sinh, cơ sở vật chất và nhu cầu thực tế giữa các trường có thể không đồng đều. Khi tổ chức lại thành các trường có quy mô phù hợp, công tác quản trị có điều kiện được thống nhất hơn. Việc xây dựng kế hoạch giáo dục, phân công chuyên môn, sử dụng cơ sở vật chất, thiết bị, tổ chức các hoạt động giáo dục và huy động nguồn lực xã hội có thể được thực hiện theo một định hướng chung. Đặc biệt, đội ngũ cán bộ quản lý sẽ được lựa chọn, bố trí trên cơ sở vị trí việc làm, năng lực, trình độ chuyên môn và yêu cầu thực tế. Đây là một thay đổi quan trọng về tư duy quản trị: không đặt nặng việc “ai đang giữ vị trí nào”, mà quan tâm nhiều hơn đến “ai phù hợp nhất với vị trí đó và có thể tạo ra hiệu quả cao nhất cho nhà trường”. Khi bộ máy quản lý được tinh gọn nhưng chất lượng quản trị được nâng lên, nguồn lực tiết kiệm được có thể từng bước được tập trung trở lại cho nhiệm vụ cốt lõi của nhà trường: dạy học và giáo dục học sinh.

Sắp xếp trường học cũng là sắp xếp lại cách sử dụng nguồn lực

Nguồn lực dành cho giáo dục luôn có giới hạn, trong khi nhu cầu đầu tư ngày càng cao. Một nhà trường hiện đại cần phòng học, phòng chức năng, thư viện, thiết bị công nghệ, sân chơi, khu thể thao, hệ thống phục vụ chuyển đổi số… Nếu nguồn lực bị chia nhỏ cho quá nhiều đầu mối, khả năng đầu tư đồng bộ sẽ bị hạn chế. Sắp xếp lại mạng lưới trường học tạo điều kiện để địa phương tính toán lại việc đầu tư theo hướng trọng tâm, trọng điểm. Không phải cứ có nhiều trường là chất lượng giáo dục sẽ cao hơn. Điều quan trọng là mỗi đồng ngân sách, mỗi phòng học, mỗi thiết bị, mỗi cán bộ, giáo viên phải được sử dụng đúng nơi, đúng nhu cầu và phát huy hiệu quả cao nhất. Đây cũng là ý nghĩa lớn của việc giảm 50% số đầu mối trường học tại Nam Thanh Miện. Giảm đầu mối không đồng nghĩa với giảm đầu tư cho giáo dục. Ngược lại, nếu làm đúng, đây có thể là cơ sở để chuyển từ đầu tư dàn trải sang đầu tư tập trung; từ quản lý phân tán sang quản trị thống nhất; từ duy trì bộ máy sang nâng cao hiệu quả hoạt động.

Với đội ngũ nhà giáo: ổn định để phát triển, sắp xếp để phù hợp hơn

Một trong những vấn đề được quan tâm nhất trong quá trình sáp nhập trường học là đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên và nhân viên. Đây là điều dễ hiểu, bởi sau mỗi lần tổ chức lại bộ máy, tâm lý lo lắng về vị trí việc làm, môi trường công tác, nhiệm vụ chuyên môn và quyền lợi là không thể tránh khỏi. Phương án tại Nam Thanh Miện xác định cơ bản giữ ổn định đội ngũ giáo viên; việc phân công, bố trí được thực hiện căn cứ vào vị trí việc làm, trình độ chuyên môn, cơ cấu môn học và yêu cầu tổ chức dạy học. Đây là cách tiếp cận hợp lý. Sáp nhập trường học không nên được hiểu là xáo trộn đội ngũ một cách tối đa. Mục tiêu phải là bố trí đúng người, đúng việc, đúng chuyên môn và đúng nhu cầu. Khi đội ngũ được tổ chức hợp lý, các trường sau sáp nhập có thể khai thác tốt hơn thế mạnh của từng giáo viên; tăng khả năng trao đổi chuyên môn; xây dựng các tổ, nhóm chuyên môn có chiều sâu; hỗ trợ giáo viên trong những môn học hoặc lĩnh vực còn thiếu nhân lực.

Đối với cán bộ quản lý, việc rà soát, lựa chọn theo năng lực và yêu cầu thực tế cũng là cơ hội để nâng cao chất lượng quản trị nhà trường. Một trường học có thể có cơ sở vật chất tốt, đội ngũ đông, nhưng nếu quản trị không hiệu quả thì chất lượng khó có thể bền vững. Vì vậy, tinh gọn bộ máy quản lý phải đi liền với nâng cao chất lượng người đứng đầu.

Sự ổn định trong chuyển đổi là điều kiện để tạo đồng thuận

Mọi cuộc sắp xếp tổ chức đều tạo ra những thay đổi. Nhưng thay đổi càng lớn thì càng cần sự chuẩn bị kỹ lưỡng và thông tin minh bạch. Đối với trường học, điều đó càng quan trọng bởi đối tượng chịu tác động không chỉ là cán bộ, giáo viên mà còn có học sinh và phụ huynh. Vì vậy, việc xã Nam Thanh Miện xác định hạn chế tối đa tác động đến tâm lý của học sinh, giáo viên và phụ huynh là một nguyên tắc có ý nghĩa. Cần hiểu rằng sự đồng thuận không tự nhiên xuất hiện chỉ vì có một quyết định hành chính. Đồng thuận được tạo ra từ việc người dân hiểu vì sao phải sắp xếp, sắp xếp để làm gì, học sinh có bị ảnh hưởng không, giáo viên được bố trí như thế nào và sau sắp xếp chất lượng giáo dục sẽ được nâng lên ra sao. Khi những câu hỏi đó được giải đáp rõ ràng, thuyết phục và bằng những hành động cụ thể, sự thay đổi sẽ nhận được sự ủng hộ của xã hội. Đây cũng là yêu cầu đặt ra đối với công tác tuyên truyền trong giai đoạn hiện nay: không chỉ thông tin về việc sáp nhập, mà phải truyền thông đầy đủ về mục tiêu, lợi ích, lộ trình và những chính sách bảo đảm quyền lợi của các đối tượng liên quan.

“Sáp nhập” chỉ là bước đầu, hiệu quả thực sự nằm ở giai đoạn sau sáp nhập

Một vấn đề cần đặc biệt lưu ý là: thành lập được trường mới chưa có nghĩa là quá trình sắp xếp đã thành công. Thước đo cuối cùng phải là hoạt động của nhà trường sau sắp xếp. Một trường mới phải nhanh chóng có bộ máy ổn định, quy chế hoạt động thống nhất, phân công nhiệm vụ rõ ràng, kế hoạch giáo dục phù hợp và cơ chế phối hợp hiệu quả giữa các bộ phận. Đặc biệt, không thể để tình trạng “trường mới, bộ máy mới nhưng cách làm cũ”. Nếu chỉ thay đổi tên trường, con dấu và người đứng đầu mà phương thức quản trị, chất lượng chuyên môn, việc sử dụng cơ sở vật chất và tinh thần phục vụ người học không thay đổi thì mục tiêu sắp xếp sẽ chưa đạt được. Do đó, giai đoạn sau sáp nhập phải được coi là giai đoạn kiến tạo một mô hình quản trị mới. Đó là lúc các nhà trường cần xây dựng văn hóa chung, thống nhất quy chế, kết nối đội ngũ, khai thác hiệu quả cơ sở vật chất và từng bước hình thành những chuẩn mực mới trong quản lý, giảng dạy và phục vụ học sinh.

Một lộ trình rõ ràng cho năm học mới

Theo kế hoạch, Nam Thanh Miện đang triển khai các bước với thời gian cụ thể.

Trước ngày 12/8/2026, xã hoàn thành xây dựng phương án chi tiết, tiêu chí lựa chọn cán bộ quản lý và báo cáo Ban Thường vụ Đảng ủy xã phê duyệt.

Trước ngày 17/8, Chủ tịch UBND xã quyết định thành lập các trường mới, quyết định bổ nhiệm, điều động cán bộ quản lý theo phân cấp.

Trước ngày 20/8, hoàn thành việc sắp xếp, bàn giao tài sản, hồ sơ, con dấu, ổn định tổ chức bộ máy và báo cáo kết quả theo quy định.

Đến trước ngày 25/8/2026, các trường sau sắp xếp hoàn thành kiện toàn tổ chức, phân công nhiệm vụ, xây dựng quy chế hoạt động thống nhất, sẵn sàng cho năm học mới 2026-2027.

Lộ trình này cho thấy yêu cầu đặt ra không chỉ là “đúng chủ trương” mà còn phải đúng tiến độ, đúng quy trình và bảo đảm hoạt động giáo dục không bị gián đoạn. Khoảng thời gian còn lại trước năm học mới không nhiều. Vì vậy, các công việc về nhân sự, tài chính, tài sản, hồ sơ, con dấu, cơ sở vật chất, chương trình giáo dục, phân công chuyên môn và công tác tư tưởng cần được triển khai đồng bộ, tránh tình trạng việc này hoàn thành nhưng việc khác còn dang dở.

Thành công của sắp xếp phải được đo bằng chất lượng giáo dục

Suy cho cùng, không ai mong muốn một cuộc sắp xếp chỉ tạo ra những con số đẹp về giảm đầu mối. Điều xã hội chờ đợi là sau sắp xếp, trường học phải tốt hơn, quản trị hiệu quả hơn, đội ngũ được phát huy tốt hơn, nguồn lực được sử dụng hợp lý hơn và học sinh được hưởng môi trường giáo dục tốt hơn. Đối với Nam Thanh Miện, việc tổ chức lại 12 cơ sở giáo dục thành 6 trường là một bước chuyển lớn trong quá trình xây dựng hệ thống giáo dục phù hợp với diện mạo mới của xã. Nhưng đây cũng là một phép thử về năng lực quản trị và tổ chức thực hiện của địa phương. Nếu làm tốt, việc sắp xếp sẽ không chỉ giúp tinh gọn đầu mối mà còn tạo ra một mạng lưới trường học có quy mô hợp lý, quản trị thống nhất, nguồn lực được tập trung và chất lượng giáo dục có thêm điều kiện để phát triển. Nếu làm chưa tốt, nguy cơ có thể xuất hiện ở chiều ngược lại: bộ máy mới nhưng chưa thống nhất, đội ngũ còn tâm lý băn khoăn, cơ sở vật chất chưa được khai thác hiệu quả, công tác quản trị chưa ổn định. Bởi vậy, điều quan trọng nhất lúc này là không dừng lại ở việc hoàn thành thủ tục sáp nhập, mà phải chuẩn bị cho một giai đoạn phát triển mới của các nhà trường.

Sắp xếp trường học, xét đến cùng, không phải là bài toán “giảm bao nhiêu trường”, mà là bài toán làm thế nào để mỗi trường sau sắp xếp có đủ năng lực thực hiện tốt hơn sứ mệnh giáo dục. Vì một hệ thống giáo dục tinh gọn nhưng không xa học sinh. Chủ trương sắp xếp, sáp nhập trường công lập đặt ra yêu cầu kép: tinh gọn bộ máy nhưng phải nâng cao chất lượng; sử dụng hiệu quả nguồn lực nhưng không làm giảm cơ hội học tập; thay đổi tổ chức nhưng phải bảo đảm ổn định; giảm đầu mối nhưng không được giảm trách nhiệm đối với người học.

Với Nam Thanh Miện, nguyên tắc giữ ổn định các phân hiệu, điểm trường, bảo đảm học sinh cơ bản được học tại nơi đang theo học là một thông điệp quan trọng: cải cách tổ chức phải phục vụ con người, chứ không để con người phục vụ cho sự thay đổi của tổ chức. Đó cũng chính là tinh thần cần được quán triệt trong toàn bộ quá trình thực hiện. Một hệ thống giáo dục tốt không nhất thiết phải có thật nhiều đầu mối. Điều cần thiết là có những nhà trường được tổ chức khoa học, đội ngũ có năng lực, người quản lý có trách nhiệm, cơ sở vật chất được đầu tư đúng mức và học sinh được đặt ở vị trí trung tâm. Vì vậy, việc sắp xếp các trường công lập ở Nam Thanh Miện cần được nhìn nhận không chỉ như một nhiệm vụ tổ chức bộ máy trong năm 2026, mà như một bước chuẩn bị cho tầm nhìn phát triển giáo dục lâu dài của địa phương.

Từ 12 trường thành 6 trường là một sự thay đổi về số lượng. Nhưng nếu sau sự thay đổi ấy hình thành được một mạng lưới trường học hợp lý hơn, một đội ngũ được bố trí phù hợp hơn, một phương thức quản trị hiệu quả hơn, nguồn lực được sử dụng tốt hơn và quan trọng nhất là mỗi học sinh có thêm cơ hội được học tập trong một môi trường giáo dục chất lượng hơn, thì khi đó, ý nghĩa của sắp xếp mới thực sự được khẳng định. Đó mới là mục tiêu cuối cùng của tinh gọn bộ máy. Và cũng là giá trị lớn nhất của một cuộc tái cấu trúc giáo dục được thực hiện vì người học, vì nhà trường và vì sự phát triển bền vững của Nam Thanh Miện trong chặng đường mới.